Wymagania weterynaryjne przy przeprowadzaniu uboju zwierząt w gospodarstwie celem pozyskania mięsa na użytek własny

Ubój zwierząt w gospodarstwie na użytek własny – najważniejsze wymagania weterynaryjne
Ubój zwierząt w gospodarstwie w celu pozyskania mięsa na użytek własny jest dopuszczalny pod warunkiem spełnienia określonych wymagań weterynaryjnych. Należy podkreślić, że mięso pozyskane w ten sposób nie może być sprzedawane ani przekazywane osobom spoza gospodarstwa, w którym zwierzę było utrzymywane.

Poniżej przedstawiamy najważniejsze zasady obowiązujące rolników.

 
Jakie zwierzęta mogą być poddane ubojowi na użytek własny?
W gospodarstwie można poddać ubojowi na użytek własny:

bydło do 12. miesiąca życia,
świnie,
owce i kozy,
drób,
zajęczaki,
zwierzęta dzikie utrzymywane w warunkach fermowych (np. jelenie, daniele).
Dopuszczalny jest również tzw. ubój z konieczności (zwierzę zdrowe, które uległo wypadkowi i wymaga niezwłocznego uboju ze względów dobrostanowych).

Warunki podstawowe:

zwierzę musi być zdrowe,
nie może pochodzić z gospodarstwa objętego ograniczeniami z powodu chorób zakaźnych (z wyjątkami określonymi w przepisach, m.in. dotyczącymi ASF),
musi być prawidłowo oznakowane zgodnie z przepisami o identyfikacji i rejestracji zwierząt,
w przypadku leczenia – musi upłynąć okres karencji.
 
Gdzie można przeprowadzić ubój?
Ubój na użytek własny może być przeprowadzony:

W gospodarstwie, w którym zwierzę było utrzymywane, lub
W innym gospodarstwie – pod warunkiem, że jest ono zarejestrowane u powiatowego lekarza weterynarii jako miejsce uboju zwierząt pochodzących z innych gospodarstw.
Mięso pozyskane w takim przypadku może zostać przekazane wyłącznie właścicielowi zwierzęcia.

W przypadku świń ubój w innym gospodarstwie nie jest dopuszczalny na obszarach objętych ograniczeniami w związku z afrykańskim pomorem świń (ASF).

 
Wymagania dotyczące miejsca uboju
W gospodarstwie należy wyznaczyć miejsce lub pomieszczenie przeznaczone do:

ogłuszania, wykrwawiania i wytrzewiania zwierząt,
przechowywania produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego, w tym materiału szczególnego ryzyka (SRM).
Pomieszczenia te muszą:

być utrzymywane w czystości,
zapewniać odpowiednią przestrzeń roboczą,
posiadać dostęp do bieżącej wody zdatnej do spożycia,
być zabezpieczone przed dostępem osób postronnych i zwierząt.
Produkty uboczne należy przechowywać w odpowiednio oznakowanych pojemnikach, poddawanych każdorazowo czyszczeniu i dezynfekcji.

 
Dokumentacja i obowiązki ewidencyjne
W gospodarstwie utrzymującym zwierzęta
Posiadacz bydła, owiec, kóz i świń ma obowiązek prowadzenia księgi rejestracji (papierowej lub elektronicznej – w systemie IRZplus). Wpis dotyczący uboju należy wprowadzić nie później niż w terminie 7 dni od zdarzenia.

W gospodarstwie dokonującym uboju zwierząt z innych gospodarstw
Należy prowadzić ewidencję przeprowadzonych ubojów, zawierającą m.in.:

dane właściciela zwierzęcia,
adres gospodarstwa pochodzenia,
gatunek i liczbę zwierząt,
numery identyfikacyjne,
datę uboju,
dane i podpis osoby dokonującej uboju.
Dokumentację przechowuje się przez 3 lata.

 
Zgłoszenie uboju do powiatowego lekarza weterynarii
Ubój planowy
Należy zgłosić zamiar uboju co najmniej 48 godzin przed jego przeprowadzeniem (z wyjątkiem drobiu i zajęczaków).

Zgłoszenie powinno zawierać m.in.:

dane posiadacza zwierząt,
gatunek i liczbę zwierząt,
numer identyfikacyjny (jeśli wymagany),
miejsce i termin uboju,
dane osoby uprawnionej do uboju.
W określonych przypadkach (np. owce i kozy powyżej 12 miesięcy) wymagane jest pisemne zgłoszenie wraz z oświadczeniem o zagospodarowaniu SRM.

Ubój z konieczności
Należy poinformować powiatowego lekarza weterynarii:

przed ubojem lub
nie później niż w ciągu 48 godzin po jego przeprowadzeniu.
 
Zgłoszenie do ARiMR
Ubój bydła, owiec, kóz, świń i jeleniowatych podlega zgłoszeniu do biura powiatowego ARiMR w terminie:

7 dni od zdarzenia,
2 dni – w przypadku świń z obszarów objętych ograniczeniami ASF.
Środki identyfikacji zwierzęcia należy zniszczyć pod nadzorem urzędowego lekarza weterynarii.

 
Kwalifikacje osoby dokonującej uboju
Ubój może przeprowadzać wyłącznie osoba posiadająca odpowiednie kwalifikacje, potwierdzone zaświadczeniem o ukończeniu szkolenia organizowanego przez powiatowego lekarza weterynarii.

Ubój musi odbywać się w sposób minimalizujący ból i cierpienie zwierzęcia. Niedopuszczalne jest:

przeprowadzanie uboju w okresie okołoporodowym (z wyjątkiem uboju z konieczności),
dokonywanie uboju w obecności dzieci.
 
Badania obowiązkowe
Badanie w kierunku włośni
Obowiązkowe w przypadku:

świń,
nutrii.
Badanie jest bezpłatne. Mięso nie może być spożywane ani przetwarzane przed uzyskaniem wyniku badania.

ASF
W przypadku świń z obszarów objętych ograniczeniami:

obowiązkowe badanie przedubojowe,
obowiązkowe badanie poubojowe,
w razie podejrzenia – badanie laboratoryjne w kierunku ASF.
 
Materiał szczególnego ryzyka (SRM)
W określonych przypadkach (np. owce i kozy powyżej 12 miesięcy) wybrane tkanki stanowią materiał szczególnego ryzyka i muszą zostać przekazane do zakładu utylizacyjnego kategorii 1.

Pozostałe produkty uboczne mogą zostać:

przekazane do zakładu utylizacyjnego odpowiedniej kategorii,
zagospodarowane zgodnie z obowiązującymi przepisami (np. kompostowanie treści jelit w określonych warunkach).
 
Sankcje za naruszenie przepisów
Za niespełnienie wymagań weterynaryjnych przy produkcji mięsa na użytek własny grożą:

kara pieniężna od 100 do 2000 zł – za niespełnienie wymagań,
kara od 1000 do 5000 zł – za wprowadzenie mięsa na rynek,
grzywna oraz przepadek mięsa – w przypadku naruszeń związanych z obowiązkowymi badaniami.
 
Podstawa prawna
Zasady uboju na użytek własny regulują w szczególności:

ustawa z dnia 16 grudnia 2005 r. o produktach pochodzenia zwierzęcego,
rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 21 października 2010 r. w sprawie wymagań weterynaryjnych przy produkcji mięsa przeznaczonego na użytek własny,
przepisy dotyczące ochrony zdrowia zwierząt, identyfikacji i rejestracji zwierząt,
przepisy dotyczące produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego i materiału szczególnego ryzyka.